BEZIENSWAARDIGHEDEN EN MONUMENTEN

Kloosterzustermonument

Nicolaasplein, Denekamp.
In de nabijheid van de St. Nicolaaskerk staat het kloosterzustermonument, de drie nonnen. Dit kunstwerk is in 1982 geplaatst als een eerbetoon aan de vele kloosterzusters van het klooster in Noord Deurningen, die zich sinds het midden van de 19e eeuw hebben ingezet voor de ziekenverpleging, de zorg voor de onbehuisden, de bejaardenzorg en niet te vergeten het onderwijs in deze streek. Ze kwamen als naamlozen en deden hun werk in stilte. Steeds vaker hebben, door de jaren heen, de oudere religieuzen het werk moeten neerleggen, terwijl onvoldoende novicen klaar stonden om de opengevallen plaatsen in te nemen.
In 1875 werd op de toenmalige havezathe ’t Huis Noord Deurningen’ door zusters uit het Duitse Thuïne een klooster gesticht. Daarin is nu nog steeds het provinciaat van de zusters Franciscanessen gevestigd.
Het monument is vervaardigd door de Hengelose beeldhouwer Martin Stolk. ‘Zij kwamen om te dienen’ zo luidt het opschrift, van deze beeldengroep. Een monument dat het werk van de kloosterzusters in herinnering blijft houden.

Mariaklok

Nicolaasplein, Denekamp.
Vlak naast de toren van de St. Nicolaaskerk staat de oude Mariaklok uit 1436 als monument opgesteld. In 1974 werd in de Mariaklok een barst geconstateerd. Deze kon niet meer gerepareerd worden, daarom is in 1985 een nieuwe klok van hetzelfde model gegoten en geplaatst in de klokkenstoel in de toren. De oude klok is toen als monument naast de toren geplaatst. Deze Mariaklok draagt het Latijnse randschrift, waarvan de vertaling luidt:
‘Gemaakt in het jaar des Heren 1436 tot uw meerdere gunst o moeder Gods. Bid voor ons tot de gekruisigde , heerlijke maagd. Wilhelm heeft mij gemaakt.’

St. Nicolaasbeeld

Nicolaasplein, Denekamp.
Voor de gelijknamige kerk staat het beeld van St. Nicolaas met enkele kinderen, ontworpen en in brons gegoten door de bekende kunstenaar Joseph Krautwald uit Rheine. In februari 1998 heeft de toen 33 jaar bestaande carnavalsvereniging ‘De Köttelpeer’n’ dit kunstwerk als jubileumgeschenk aangeboden aan de bevolking van Denekamp. Het symboliseert de band tussen het carnaval in Denekamp en de gemeenschap rondom de grote St. Nicolaaskerk.

Het Raadhuys

Grotestraat, Denekamp.
Op de hoek Grotestraat/Nicolaasplein staat het oude gemeentehuis, het vroegere ‘raadhuys’ in een neo - classicistische bouwstijl. Dit raadhuis heeft van 1920 tot 1980 dienst gedaan als gemeentehuis. Doordat de gemeente uit haar jasje groeide werd achter het raadhuis een nieuw gemeentehuis gebouwd. Dit nieuwe gemeentehuis heeft van 1980 tot 2007 dienst gedaan als gemeentehuis, het is thans omgebouwd tot hotel.
In oktober 2007 werd het huidige, nieuwe gemeentehuis aan het Nicolaasplein in gebruik genomen.
Het oude raadhuis heeft twee verdiepingen met op de eerste verdieping de oude raadszaal annex trouwzaal. Tevens valt het fraaie balkon met de zandstenen balustrade in het oog. In het timpaan op de middentravee is een wapen met guirlandes gebeeldhouwd in zandsteen. In de loop van 2009 zal het pand een horecabestemming krijgen.

Hervormde kerk

Grotestraat, Denekamp.
Naast het voormalige raadhuis is de Hervormde kerk het tweede markante gebouw aan de Grotestraat. Op 12 juni 1809 besliste de koning van Holland, Koning Lodewijk Napoleon, tijdens zijn rondreis door Twente, dat aan de hervormden in dit overwegend rooms -katholieke deel van Twente vergunning moest worden verleend om een eigen kerk te bouwen. Het werd een zogenoemde ‘waterstaatskerkje’ in classicistische bouwstijl, in navolging van de stijl, die de oude Romeinen en Grieken toepasten. De term waterstaatskerk is de benaming voor Nederlandse kerkgebouwen die tussen 1824 en 1875 met financiële steun van de landelijke overheid werden gebouwd. Het ontwerp en de bouw van dergelijke kerken was onderhevig aan de goedkeuring en controle door ingenieurs van het ministerie van Waterstaat. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht is het begrip Waterstaatskerk niet verbonden aan een bepaalde bouwstijl.
De muren bestaan uit donker genuanceerde en ijzerharde Isterberger baksteen. Bij gelegenheid van het eeuwfeest in 1911 werd het slanke torentje geplaatst, dat toen ook werd voorzien van een uurwerk gemaakt door B. Eijsbouts uit Asten. In maart 1946 kreeg de kerk een torenklok (uit 1728) in bruikleen uit Oldenzaal, omdat de eerste klok door de Duitse bezetter was weggehaald. De preekstoel is vermoedelijk afkomstig uit de oude St. Nicolaaskerk en is waarschijnlijk in 1797 door timmerman Bloemkamp vervaardigd. Achter het decor van het rijke roomse leven in deze streek gaat een bewogen stuk Protestantse geschiedenis schuil. In 1829 is Mark Anton de Thouars voor de ingang van de kerk begraven. Verder is er nog een grote zerk, die de stoffelijke resten dekken van Georgette Cornelia Marquise de Thouars, overleden 1 juli 1825 en haar lievelingsbroer Constantijn Onno. Het kerkje is helaas niet standaard geopend voor publiek, maar mocht u interesse hebben om binnen een kijkje te nemen dan kunt u zich melden bij de koster. Meer info kunt u vinden in het Infokastje bij de kerk.

Dokterswoning

Grotestraat 13, Denekamp.
Het voormalige dokterswoonhuis aan de Grotestraat in het centrum van Denekamp is te vinden naast de hervormde kerk. Het huis werd gebouwd in 1867 en bood onderdak aan dokter Hondelink, die van 1890 tot 1928 huisarts was in Denekamp. Tevens was hij in 1905 voorzitter van de toen al in Denekamp bestaande Vereeniging tot bevordering van Vreemdelingenverkeer (VVV). De architectuur-historische betekenis van het pand is met name gelegen in de rijk gedecoreerde voorgevel. Inmiddels is in het pand een winkel in woondeco en byoux gevestigd.

Jodenmonument

Vledderstraat, Denekamp.

In de Vledderstraat staat een klein monumentje ter nagedachtenis aan de uit Denekamp gedeporteerde joden. Op 3 mei 1988 is dit monument onthuld op de plaats waar eens een synagoge stond.
Beeldend kunstenaar, Truus Menger, bekend als verzetsstrijdster uit de groep vanHannie Schaft, heeft voor Denekamp dit veelzeggende beeldje gemaakt. Het stelt een moeder met kind voor, die worden gedeporteerd.
De uit die vroegere synagoge afkomstige gevelsteen (1913?) met Hebreeuws opschrift (Ps.118:20) is nu aangebracht in het monument.
De vertaling luidt: Dit is de poort van Jahwe, Rechtvaardigen gaan hierdoor naar binnen

Köttelpeer’n menneke (- kearlke) Denekamp.
 

In de zomer van 2009 heeft het beeldje een nieuwe plek gekregen in de omgeving van het Nicolaasplein. Dit kunstwerk, ontworpen door de Bornse kunstenaar Ruurd Hallema, is geschonken door de Denekampse ondernemers ter gelegenheid van de heropening van het aangepaste winkelerf in het centrum van Denekamp op 29 augustus 1984. De naam is afgeleid van de bijnaam van de Denekampers nl. ‘Köttelpeer’n’. Een köttelpeer is een klein stoofpeertje in de vorm van een paardevijg. De naam wordt nogal eens voor allerlei andere zaken gebruikt. Zo heet de oudste carnavalsvereniging van Denekamp ‘de Köttelpeer’n’.

Vredesmonument

Herdenkingsplein v/d Heijdenstraat, Denekamp.
Het vredesmonument staat op het nieuwe herdenkingsplein achter de St. Nicolaaskerk.
Het monument is in opdracht van het gemeentebestuur van Denekamp ontworpen door kunstenaar Frans Peeters. Met het monument wordt permanent de aandacht gevestigd op de gevolgen van de wereldoorlogen en het gevaar van opkomend geweld en racisme. Het monument stelt een rouwbrief voor met daarop de volgende tekst naar een strofe uit een gedicht van Leo Vroman:

Kom vanavond met verhalen
Hoe de oorlog is verdwenen
En herhaal ze duizend malen
Alle malen zal ik wenen

Voor de zwarte granieten plaat staat een zonnewijzer, die bij zonlicht elk uur van de dag een jaartal markeert in de geschiedenis. De zonnewijzer, de boog met jaartallen, de zwarte achterkant voorstellende een rouwkaart en het stromende water zijn elementen met een zinvolle symbolische betekenis. Het vredesmonument is op 22 april 1994 onthuld door Z.K.H. Prins Bernard.

Monument Mr. Dingeldein

Herdenkingsplein, v/d Heijdenstraat, Denekamp.
In 1988 kreeg meester Willem Dingeldein, de grote heemkundige, een waardig eerbetoon in de vorm van een borstbeeld nabij zijn geboortehuis aan de Wiptoen, op deze plek staan nu twee nieuwe woonhuizen, gebouwd in dezelfde stijl als het Huize Keizer en het Heemhoes. Beeldend kunstenaar Marie van Eyl-Eitink vervaardigde het borstbeeld.
Meester Willem Dingeldein is een man geweest, die op velerlei wijze de liefde voor zijn ‘schone Twentse land’ heeft bezongen in woord en beeld. Zijn talrijke publicaties en duizenden foto’s vormen blijvende monumenten in onze streekliteratuur. Hij was dorpsonderwijzer aan de Openbare Lagere School, tevens was hij streekhistoricus, schrijver, fotograaf en natuurkenner. Groot was zijn inspanning voor het behoud van de eeuwenoude klokken in de toren van de St. Nicolaaskerk, die, na de Duitse roof, mede door zijn speurzin in 1945 terug keerden in de kerk. Op 8 januari 1953 overleed hij op een leeftijd van 58 jaar.

Het Spoorhuuske

Marktplein, Denekamp.
Grenzend aan het marktplein, maar enigszins verscholen staat het oude stationsgebouwtje, met de treffende naam Het Spoorhuuske. Het is het enige overblijfsel dat nog doet herinneren aan de tijd dat tussen Denekamp en Oldenzaal een tram liep. Tot 1936 heeft het nu totaal gerenoveerde ‘spoorhuuske’ gefungeerd als het eindstation van die tramdienst. Men kocht er de kaartjes en wachtte in de kleine wachtkamer op de komst van de tram, die in nog geen half uur het traject naar het station in Oldenzaal aflegde. Vanaf dat station kon men dan per trein verder reizen. Op 14 mei 1936 reed de laatste tram op het traject Denekamp-Oldenzaal. Tot eind juli 1942 werd de lijn nog gebruikt voor goederenvervoer. Daarna werden de rails door de Duitse bezetter opgebroken en gebruikt in de frontlinie bij Stalingrad. De bekende Denekamper globetrotter Antoon Damhuis heeft het huisje gebruikt als woning. Vandaar uit reisde hij de wereld over. Daarna lag het voormalige spoorhuisje er vele jaren vervallen bij, maar na veel voorbereidend werk door een enthousiaste groep vrijwilligers kon het op 28 augustus 2001 geheel gerestaureerde stationsgebouwtje worden heropend en ging het fungeren als wereldwinkel, waarin Derde Wereld -producten kunnen worden gekocht.

Het Schuivenhuisje (ook: Dinkelhuisje)

Harseveldweg, Denekamp.
Langs het Almelo-Nordhorn kanaal staat een merkwaardig smal gebouwtje, het zgn. schuivenhuisje: een stuw met een zeer bijzondere stalen schuivenconstructie. Het schuivenhuisje werd gebouwd in 1887 toen de scheepvaart op het Almelo-Nordhornkanaal nog groeiende was. Door het ophalen van de stalen schuiven werd de waterstand met behulp van de Dinkel op peil gehouden, waardoor het kanaal ten tijde van droge zomers niet droog kwam te staan. Toen in 1960 het kanaal Almelo-Nordhorn werd afgesloten voor scheepvaart, verloor het schuivenhuisje zijn functie. In 2005 is het schuivenhuisje grondig gerestaureerd en is een plan ontworpen om behoud van dit unieke cultuurhistorische object te garanderen en de toeristisch-recreatieve mogelijkheden verder te ontwikkelen. Buiten aan de rechterzijde van het huisje kunt u d.m.v. het plaatsen van uw handpalm een film activeren binnen in het schuivenhuisje.

Klooster Zusters Franciscanessen

Gravenallee 30,Denekamp, tel. 0541-358358
Verscholen in het groen ligt het klooster van de Franciscanessen van Denekamp. In 1875 kwam Zr. Anselma met de eerste drie zusters van Thuine (Duitsland) naar Denekamp. Zij vestigden zich hier in de havezate “Noord-Deurninghe” die voor hen gekocht was door Max Freiherr Heeremann von Zuydtwijck. De grootste kamer van het Gravenhuis werd ingericht als kapel. Deze kapel werd onder bescherming gesteld van de H. Nicolaas, omdat de parochiekerk in Denekamp de H. Nicolaas tot patroon had. Sindsdien werd “Huize Noord Deurninghe” St. Nicolaasgesticht genoemd, wat later veranderde in St. Nicolaasstichting. In 1896 is een kleine kapel gebouwd. Deze is in 1934 vergroot en later nog enkele keren aangepast.
Op het terrein van de St. Nicolaasstichting wonen ongeveer 120 zusters, verspreid over vijf gebouwen. Huize Elisabeth en het Franciscushuis zijn bezinnings- en ontmoetingscentra ten dienste van de zusters en groepen die kerkelijk en/of maatschappelijk betrokken zijn bij het welzijn van mensen. De grote conferentiezaal in Huize Elisabeth biedt plaats aan groepen tot 60 personen. Hier kunnen bezinningsdagen, lezingen, vergaderingen en andere bijeenkomsten gehouden worden. Ook overnachten is mogelijk. Voor meer informatie kunt u contact opnemen via bovenstaand telefoonnummer.

Klöpkeshoes

 Mekkelhorsterstraat, Denekamp.
Aan de Mekkelhorsterstraat in de buurtschap Berghum staat sinds maart 1988 een fraai herbouwd ‘klöpkeshoes’. Oorspronkelijk heeft dit bouwwerkje gestaan a/d Stroothuizerweg, op het erf van de familie Haafkes, waar het lange tijd diende als schaapskooi, waarin destijds het nachtverblijf van de herder, in deze streek ’n Schoap’n Peter’, genoemd was ingebouwd. Wat is een klöpkeshoes?
Tijdens de wisseling van de 19e naar de 20e eeuw was het te vinden op Twentse boerenerven. Het waren woningen van ongehuwde vrouwen, die veel tijd doorbrachten met bidden. In roerige tijden van het christendom riepen zij vanuit hun ‘vrome onderkomens’ de rooms -katholieken op tot het bijwonen van geheime kerkdiensten., die waren in die tijd namelijk verboden. Zij deden dat door op de deuren van de woningen te kloppen, vandaar de naam ‘klöpke’ en ‘klöpkeshoes’ voor hun eigen onderkomens.
Aan de Johanninksweg in Noord Deurningen staat ook zo’n klöpkeshoes, dit is nu ingericht als Mariakapel.
De aanwezigheid van een klöpkeshoes aan de Stroothuizerweg werd in 1957 ontdekt. Toen door de uitbreiding van een boerenbedrijf de bouwvallige schaapskooi, inclusief het klöpkeshoes dreigde te worden opgeruimd, heeft de VVV-Denekamp dit bouwval in 1970 opgekocht, mede op aandringen van derden en op advies van een plaatselijke architect. Een plaatselijke aannemer bood de VVV aan het gratis vakkundig af te breken, zodat de onderdelen weer gebruikt konden worden bij de herbouw aan de Mekkelhorsterstraat, niet ver van de oorspronkelijke bouwplaats. In hun vrije tijd hebben de buurtbewoners van Berghum het klöpkeshoes weer opgebouwd. Het is nu al vele jaren doorlopend te bezichtigen, terwijl het eveneens een bijzondere schuilplaats is bij slecht weer. Ook is erbij een picknickplaats ingericht, die door passanten mag worden gebruikt.

Commiezenhut

Vrijdijk, Denekamp.
Commiezenhutten werden op de grens gebouwd, deels ondergronds, deels bovengronds, dit om minder op te vallen. Zo boden ze de commiezen (douane-ambtenaren) die eertijds bij nacht en ontij smokkelaars najoegen, onderdak, van waar uit ze via kijkgaten onopgemerkt de grens controleerden. Ook werden deze hutten wel gebruikt als schuilplaats bij slecht weer.
De Stichting Heemkunde Denekamp heeft in 1993 met behulp van vrijwilligers aan de Vrijdijk een commiezenhut, die volledig verwaarloosd en ingestort was, in zijn oorspronkelijke staat hersteld.
De Stichting heeft van de overheidsinstanties alle medewerking gekregen om deze hut, nog net aan de Nederlandse kant tegen de grens gelegen, tussen de Eekmanweg en Brandlichterweg, te restaureren.
Binnen nodigen banken en een tafel uit voor een picknick. De hut is doorlopend geopend en vrij te bezichtigen.

Maria Landkapel

Schoolstraat, Tilligte.
Uniek in Tilligte is Nederlands jongste pelgrimsoord. Sinds 2003 staat aan de rand van het dorp aan de schoolstraat een klein idyllisch Mariakapelletje “Maria Landkapel” genaamd, met prachtige glas in lood ramen. Deze kapel, gewijd aan Maria, de moeder Gods, is in haar korte bestaan uitgegroeid tot een heus bedevaartsoord. Jaarlijks komen zo’n 25.000 bedevaartgangers naar Tilligte. Gelovigen vinden hier de rust om te bidden, of om gewoon even op zichzelf te zijn, daarvan getuigen de vele berichten in de volgeschreven gastenboeken. Jaarlijks vindt er op de eerste zaterdag van mei een Mariaprocessie plaats, terwijl er in oktober een rozenhoedje wordt gebeden of een Mariaviering wordt gehouden. Sinds 9 maart 2007 behoort de Mariakapel van Tilligte bij de 52 katholieke trekpleisters, die de programmamakers van de RKK op de kaart hebben gezet. De kapel is gebouwd door vrijwilligers en aangeboden aan de gemeenschap door de toen jubilerende muziekvereniging ‘Amicitia’. De kapel is dagelijks te bezoeken en biedt ruimte aan twintig tot dertig bezoekers.

Mariakapel

Schotbroekweg (Almelo-Nordhornkanaal), Noord-Deurningen.
In het najaar van 2006 is begonnen met de bouw van deze kapel, die als aanduiding de naam Schotbrookkapel heeft meegekregen. Op initiatief van de families Kuiper en Wilbers is deze kapel langs het kanaal tot stand gekomen. De plechtige inwijding van de kapel vond plaats op 26 mei 2007 door pastoor Cornelissen. Met de kapel is een plek gecreëerd, waar mensen een moment kunnen rusten op een bank om aan de rand van het kanaal tot bezinning te komen. Het onderhoud en de opstelling van de kapel gebeurt door vrijwilligers.

Havezate het Everloo

Everlostraat 16, Rossum.
Een oude havezate in het buurtschap Volthe, grenzend aan landgoed Singraven. De havezate duikt voor het eerst op in papieren uit het jaar 1200, het is in deze periode naar alle waarschijnlijkheid te leen gesteld aan het geslacht van den Clooster. Door de jaren heen is de havezate uitgebouwd tot een soort jachtslot, een Bouwhuys (boerderijgebouw met stallen), een schuur en een hoender- en bakhuis. Vanaf 1811 is het Everloo in handen van de familie Racer-Palthe. Tot 2005 wordt de havezate telkens van vader op zoon doorgegeven. In 2005 heeft Natuurmonumenten het pand gekocht en vanaf 2006 is de havezate weer geopend voor publiek. Thans is er een restaurant in gevestigd, dat op zondag open is. Voor groepen is het ook op andere tijden te bezoeken.

Havezate Brecklenkamp

Jonkershoesweg 10, Breklenkamp.
‘Huis te Brecklenkamp’, zoals deze oude havezate in oude papieren altijd is aangeduid en dat in 1635 is gebouwd door Johan Hendrik Moerbekke. In de jaren 1941-1946 is de oude havezate geheel gerestaureerd. Vele jaren fungeerde ‘het huis’ vervolgens als jeugdherberg. Toen die noodgedwongen werd gesloten en de havezate het eigendom van een nieuwe eigenaar werd volgde er een zeer ingrijpende verbouwing en een herinrichting van de tuin rond de havezate.  De tuinen en oranjerie zijn te verkennen, en ook worden er jaarlijks enkele concerten gegeven.

Bakspieker

Jonkershoesweg 4, Breklenkamp.
Op de boerenerven staan nog vaak ‘bakspiekers’ (bakhuizen), waarvan er één heel bijzonder is. Door het dak van de bakspieker op het erf van de familie Scholten a/d Jonkershoesweg groeit een meer dan 300 jaar oude eik. Het oudste gedeelte van de bakspieker dateert uit 1738 en in 1900 is bij de uitbreiding de eikenboom ingebouwd in deze ‘bakspieker’, want men wilde deze oude reus niet omhakken.